Partner bez ślubu w szpitalu. Do jakich informacji ma prawo

W skrócie: Tak, partner bez ślubu ma prawo do informacji o stanie zdrowia i do dokumentacji medycznej. Ustawa o prawach pacjenta w art. 3 ust. 1 pkt 2 zalicza do „osób bliskich" między innymi osobę pozostającą we wspólnym pożyciu oraz osobę wskazaną przez pacjenta. Paradoks polega na tym, że w podziale majątku prawo tego samego partnera nie widzi w ogóle — nie jest spadkobiercą ustawowym i nie może być wskazany w dyspozycji wkładem na wypadek śmierci. Dlatego wskazanie go jako uposażonego w polisie na życie jest tu decyzją kluczową.

Kogo szpital ma prawo poinformować?

Zacznę od przepisu, bo tu akurat wszystko jest czarno na białym. Ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta definiuje w art. 3 ust. 1 pkt 2 pojęcie osoby bliskiej. Są to: małżonek, krewny do drugiego stopnia, powinowaty do drugiego stopnia w linii prostej, przedstawiciel ustawowy, osoba pozostająca we wspólnym pożyciu oraz osoba wskazana przez pacjenta.

Zwróć uwagę na dwie ostatnie pozycje, bo one wywracają obiegowe przekonanie. „Osoba pozostająca we wspólnym pożyciu" to właśnie partner w związku nieformalnym. A ostatnia kategoria jest jeszcze szersza: pacjent może wskazać kogokolwiek, także przyjaciela czy sąsiada, i ta osoba staje się bliską w rozumieniu ustawy.

W mojej praktyce ludzie zakładają odwrotnie: że bez ślubu szpital „nic nie powie". To nieprawda. Problem nie leży w ustawie, tylko w tym, że w chwili przyjęcia na oddział nikt nie ma tego uporządkowanego na papierze, a personel medyczny działa ostrożnie i sprawdza upoważnienia w dokumentacji.

Gdzie partner ma prawo, a gdzie go nie ma?

To zestawienie pokazuje sedno problemu. W szpitalu prawo partnera widzi. W podziale majątku nie widzi go wcale.

Dyspozycja bankowa: ślepa uliczka

To pułapka, w którą wpada bardzo wiele par. Wydaje się logiczne: skoro nie jesteśmy małżeństwem, złożę w banku dyspozycję wkładem na wypadek śmierci i partner będzie miał z czego żyć.

Nie zadziała. Art. 56 prawa bankowego ma katalog zamknięty: dyspozycję można złożyć wyłącznie na rzecz małżonka, wstępnych, zstępnych lub rodzeństwa. Partner bez ślubu jest z tego katalogu wykluczony i nie ma tu żadnej furtki w postaci „osoby wskazanej". Limit takiej dyspozycji to dwudziestokrotność przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw, a środki nie wchodzą do spadku — ale skoro partner nie może być uprawnionym, cały mechanizm jest dla niego niedostępny.

Podobnie wygląda dziedziczenie. Art. 931 § 1 Kodeksu cywilnego wskazuje, że w pierwszej kolejności dziedziczą dzieci spadkodawcy oraz małżonek, w częściach równych, przy czym udział małżonka nie może być mniejszy niż jedna czwarta całości spadku. Partner w związku nieformalnym nie jest spadkobiercą ustawowym. Nie dziedziczy nic, choćby mieszkali razem dwadzieścia lat.

A jeśli pacjent jest nieprzytomny?

To pytanie pada najczęściej i jest najtrudniejsze, bo wtedy nie da się już niczego podpisać. Sytuacja wygląda tak: status osoby bliskiej wynikający ze wspólnego pożycia istnieje niezależnie od tego, czy pacjent zdążył cokolwiek oświadczyć. Kłopot jest praktyczny, nie prawny — personel medyczny nie ma jak zweryfikować, czy osoba stojąca przed nim faktycznie prowadzi z pacjentem wspólne gospodarstwo domowe.

Dlatego wcześniejsze upoważnienie wpisane do dokumentacji medycznej jest tak cenne. Ono zamienia okoliczność faktyczną, którą trzeba komuś udowodnić w emocjach, w suchy zapis w papierach, do którego lekarz po prostu zagląda. Różnica między „jestem jego partnerką" a „jestem wpisana w upoważnieniu" bywa różnicą między rozmową z lekarzem prowadzącym a czekaniem na korytarzu.

Warto też pamiętać, że upoważnienie do informacji i upoważnienie do dokumentacji medycznej to formalnie dwie odrębne zgody, choć zwykle zbiera się je na jednym formularzu. Przy podpisywaniu sprawdź, czy zaznaczone są obie.

Co realnie działa dla partnera?

Zostają dwa narzędzia i warto rozumieć różnicę między nimi.

Testament przenosi majątek: mieszkanie, samochód, oszczędności. Wymaga jednak postępowania spadkowego, a przy dzieciach spadkodawcy pojawia się roszczenie o zachowek, które partnera obciąży.

Polisa na życie ze wskazanym uposażonym działa inaczej i szybciej. Art. 831 § 3 Kodeksu cywilnego stanowi, że suma ubezpieczenia przypadająca uprawnionemu nie należy do spadku po ubezpieczonym. To ma trzy praktyczne konsekwencje. Po pierwsze, ubezpieczyciel wypłaca pieniądze uposażonemu bez czekania na postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku. Po drugie, suma nie wchodzi do masy spadkowej, więc nie dzielą jej spadkobiercy ustawowi. Po trzecie, uposażonym może być dowolna osoba — tu żaden zamknięty katalog nie obowiązuje.

Dla pary bez ślubu to jedyna droga, która daje partnerowi gotówkę szybko i pewnie. Uczciwie dodam, czego nie zrobi: polisa na życie nie przeniesie własności mieszkania i nie zastąpi testamentu. Zabezpiecza płynność, nie majątek trwały.

Co zrobić zawczasu, żeby nie walczyć o to w kryzysie?

Najgorszy moment na porządkowanie formalności to izba przyjęć. Cztery rzeczy, które warto zrobić na spokojnie.

1. Wskaż partnera w dokumentacji medycznej. Przy każdym przyjęciu do szpitala czy nawet przy zapisie do przychodni podpisuje się oświadczenie o upoważnieniu do informacji o stanie zdrowia i do dokumentacji medycznej. Wpisz tam partnera imiennie. To dwie minuty, a rozwiązuje problem, o którym mowa w tym tekście.
2. Pamiętaj, że upoważnienie warto odświeżać. Podpisujesz je w konkretnej placówce, więc przy zmianie szpitala czy przychodni sprawa wraca.
3. Wskaż partnera jako uposażonego w polisie na życie. Wskazanie zmienia się prostym oświadczeniem złożonym ubezpieczycielowi, bez notariusza i bez zgody rodziny.
4. Rozważ testament, jeśli chodzi o mieszkanie. Bez niego partner nie odziedziczy nawet udziału w lokalu, który wspólnie spłacaliście. O tym, jak to wygląda krok po kroku, piszę w tekście partner bez ślubu nie dziedziczy.

Warto też wiedzieć, że wskazanie uposażonego bywa bezskuteczne — art. 832 § 1 Kodeksu cywilnego mówi, że tak się dzieje, gdy uprawniony zmarł przed ubezpieczonym albo umyślnie przyczynił się do jego śmierci. Jeśli nie ma skutecznego wskazania, suma trafia do najbliższej rodziny w kolejności wynikającej z warunków umowy (art. 832 § 2), a partner znów wypada z gry. Dlatego samo posiadanie polisy na życie to za mało — liczy się aktualne wskazanie.

Najważniejsze wnioski

• Partner bez ślubu jest osobą bliską w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 2 ustawy o prawach pacjenta i ma prawo do informacji.
• Pacjent może dodatkowo wskazać dowolną osobę jako upoważnioną do informacji i dokumentacji medycznej.
• Dyspozycja wkładem na wypadek śmierci nie zadziała — art. 56 prawa bankowego ma katalog zamknięty i partner jest z niego wykluczony.
• Partner nie dziedziczy ustawowo (art. 931 § 1 KC), nawet po wielu latach wspólnego życia.
• Suma z polisy na życie dla uposażonego nie należy do spadku (art. 831 § 3 KC) — to najszybsza i najpewniejsza droga do zabezpieczenia partnera.
• Upoważnienie w szpitalu i wskazanie uposażonego to dwie różne czynności. Zrób obie, zanim będą potrzebne.

Przeczytaj również

• Dyspozycja wkładem a partner bez ślubu
• Ubezpieczenie dla par bez ślubu