Kilku uposażonych w polisie na życie: jak podzielić procenty, żeby nie było sporu

W skrócie: Jeśli wskażesz w polisie na życie kilku uposażonych i nie podasz udziałów, towarzystwo wypłaci każdemu tyle samo. Tak mówi Kodeks cywilny (art. 831 § 2 KC) i tak samo OWU UNIQA (pkt 54). Jeśli chcesz inaczej, musisz wpisać procenty, a one muszą opisywać całość świadczenia, bo świadczenie jest jedno i wypłaca się je w całości. Spory nie biorą się z arytmetyki, tylko z dwóch błędów: z dzielenia sumy na wiele osób „żeby nikogo nie pominąć" i z braku uposażonego zastępczego. W tym tekście pokazuję, jak ustawić podział, żeby po Twojej śmierci nie było o co się kłócić, i uczciwie, czego podział procentów nie załatwi.

Co się stanie, jeśli nie podam udziałów?

Art. 831 § 2 KC: „Jeżeli wskazano kilka osób uprawnionych do otrzymania sumy ubezpieczenia, a nie oznaczono udziału każdej z nich w tej sumie, ich udziały są równe". OWU Planu Pakietowej Ochrony (kod 2284_0724) mówi to samo w pkt 54: „Jeśli wskaże kilku uposażonych, wypłacimy świadczenie w równych kwotach każdemu z nich, chyba że ubezpieczony inaczej określi podział świadczenia". Identyczna zasada działa dla uposażonych zastępczych (pkt 58).

Równy podział nie jest więc błędem formalnym. Jest domyślnym ustawieniem. Problem w tym, że domyślne ustawienie rzadko odpowiada temu, co ubezpieczony naprawdę chciał. Trzy osoby wpisane bez procentów dostaną po jednej trzeciej, także wtedy, gdy jedna z nich to małżonek z kredytem, a dwie pozostałe to dorosłe, samodzielne dzieci.

Jak działają procenty przy jednym świadczeniu?

Świadczenie za śmierć ubezpieczonego to jedna kwota, suma ubezpieczenia potwierdzona w polisie (pkt 61 OWU). Podział między uposażonych to sposób rozdzielenia tej jednej kwoty. OWU nie zawiera osobnego zdania o tym, że procenty muszą sumować się do stu, i nie będę twierdził, że towarzystwo „odrzuci" wniosek z inną sumą. Logika jest jednak prosta: jeśli udziały opisują całość, wypłata jest jednoznaczna. Jeśli wpiszesz 50 % i 30 %, zostaje 20 %, o których nie powiedziałeś nic, i to jest dokładnie ten rodzaj niejasności, który przy wypłacie wymaga wyjaśnień, a wyjaśnienia wydłużają termin (pkt 67 OWU). Dlatego w mojej praktyce prosta zasada: procenty mają się domykać do 100, a jeśli jest ich kilka, warto je wpisać liczbą, nie opisem „reszta dla syna".

Ważny szczegół z pkt 56: gdy jeden z uposażonych zmarł przed ubezpieczonym, jego udział przechodzi na pozostałych „proporcjonalnie do przypadających im procentowych udziałów". Ustalając procenty, ustalasz więc również, jak rozłoży się udział osoby, której zabraknie. Przy 60/20/20 udział 60 % dzieli się między dwie osoby po 20 %, czyli po połowie. Przy 60/30/10 dzieli się w stosunku 3:1. To druga warstwa podziału, o której mało kto myśli przy wypełnianiu wniosku.

Warianty podziału z plusami i minusami

Założenia do liczb: wariant MD4P, suma za śmierć naturalną 50 000 zł. Ten sam mechanizm dotyczy 150 000 zł za śmierć w następstwie nieszczęśliwego wypadku i 250 000 zł przy wypadku komunikacyjnym w tym wariancie.

Małżonek czy dzieci: kogo wpisać jako głównego?

O tym, kogo w ogóle wybrać, pisałem osobno w tekście kto powinien być uposażony, więc tu tylko sedno, które ma znaczenie dla procentów. Suma z polisy na życie ma zamknąć konkretną lukę: kredyt, koszty pierwszych miesięcy, utrzymanie domu do czasu, aż rodzina stanie na nogi. Lukę zamyka ten, kto płaci rachunki, i to on powinien mieć największy udział. Dzielenie po równo między małżonka i dzieci brzmi sprawiedliwie, ale często oznacza, że pieniądze przeznaczone na ratę trafiają w części do osób, które raty nie płacą.

Osobny problem to dzieci małoletnie. Ich udział należy im się, ale zarządzają nim rodzice jako przedstawiciele ustawowi, a poważniejsze decyzje wymagają zgody sądu. Jeśli wpisujesz małoletnie dziecko z własnym udziałem, świadomie decydujesz, że część pieniędzy będzie przez lata pod taką kontrolą. Mechanikę opisałem w tekście o uposażonym małoletnim. W wielu rodzinach lepszym rozwiązaniem jest 100 % dla małżonka i dzieci jako uposażeni zastępczy.

Uposażony zastępczy zamiast pięciu nazwisk

Najczęstszy powód dzielenia sumy na wiele osób to lęk, że jedna osoba główna umrze przed ubezpieczonym i pieniądze pójdą „nie wiadomo gdzie". Ten lęk załatwia nie mnożenie uposażonych, tylko uposażony zastępczy. OWU definiuje go w pkt 102 ppkt 31 jako osobę, która dostaje świadczenie, „jeżeli w chwili zajścia zdarzenia ubezpieczeniowego nie było uposażonych lub utracili oni prawo do świadczenia". Może być jeden albo kilku, z własnymi udziałami (pkt 58).

Schemat: 100 % małżonek, zastępczy dwoje dzieci po 50 %. Dopóki żyje małżonek, dostaje całość i sam decyduje, co dalej. Jeśli zginie wcześniej albo jednocześnie (pkt 60 traktuje śmierć jednoczesną jak wcześniejszą), całość idzie do dzieci po 25 000 zł z 50 000 zł. Bez zastępczego, gdy małżonka zabraknie, wchodzi kaskada z pkt 59 i wprawdzie też prowadzi do dzieci, ale bez Twojego udziału w tej decyzji i bez możliwości innego podziału.

Partner bez ślubu w podziale

Jeżeli jedną z osób jest partner, z którym nie masz ślubu, podział procentowy jest jedyną drogą, by dostał cokolwiek. Kaskada z pkt 59 zaczyna się od współmałżonka i partnera nie zna, a dziedziczenie ustawowe też go pomija. Wskazanie w polisie na życie omija oba problemy, bo suma przypadająca uprawnionemu nie należy do spadku (art. 831 § 3 KC). Wpisz partnera z konkretnym udziałem i pamiętaj, że po rozstaniu to wskazanie nie wygaśnie samo. Art. 832 § 1 KC unieważnia wskazanie tylko przy śmierci uposażonego przed ubezpieczonym i przy umyślnym przyczynieniu się do jego śmierci. Rozstanie nie jest na tej liście.

Czego podział procentów nie załatwi

Polisa na życie nie zastąpi testamentu. Procenty rozdzielają wyłącznie sumę ubezpieczenia; mieszkanie, auto, oszczędności i długi idą przez spadek, według ustawy albo testamentu. Testament z kolei nie sięga po sumę z polisy na życie, bo ta nie należy do spadku. Kto chce uporządkować całość, potrzebuje obu narzędzi i musi pilnować, żeby nie mówiły sprzecznych rzeczy: testament „wszystko dla córki" i polisa na życie „100 % dla syna" to nie błąd prawny, ale gotowy konflikt między dziećmi. Podział procentów nie zmieni też sumy ubezpieczenia ani składki (od 44 zł miesięcznie w najniższym wariancie DLA MNIE, 50 000 zł za śmierć naturalną w MD4P), nie zresetuje karencji i nie zadziała wstecz.

Krótka procedura dla rodziny

1. Ustal, kto po Twojej śmierci płaci raty i rachunki. Ta osoba dostaje największy udział albo całość.
2. Zdecyduj, czy dzieci mają być uposażonymi głównymi z własnym udziałem, czy zastępczymi.
3. Wpisz procenty liczbą i sprawdź, czy domykają się do 100.
4. Wskaż uposażonego zastępczego, choćby jednego.
5. Sprawdź, czy testament i polisa na życie mówią to samo o tych samych osobach.
6. Poinformuj uposażonych, że są uposażonymi, i zaktualizuj ich dane, gdy się zmienią (obowiązek z pkt 70 OWU).

Przeczytaj również

• Testament czy polisa na życie: co działa szybciej
• Ubezpieczenie na życie dla par bez ślubu