Ubezpieczenie na życie a kredyt gotówkowy i konsolidacja

W skrócie: ubezpieczenie na życie do kredytu gotówkowego nie jest obowiązkowe — żaden przepis go nie nakazuje. Bank może jednak uzależnić od niego warunki cenowe, więc realnie wybór brzmi: droższy kredyt bez polisy albo tańszy z polisą. Kluczowa różnica polega na tym, czyja to polisa. W bankowej suma zwykle topnieje razem z saldem zadłużenia, a pieniądze idą do banku. We własnej polisie ochronnej suma jest stała, uposażonego wskazujesz sam, a po spłacie kredytu ochrona zostaje. I jeszcze jedno, o czym banki nie mówią głośno: jeśli spłacisz kredyt wcześniej, część składki musi do Ciebie wrócić.

Czy bank może wymagać ubezpieczenia do kredytu gotówkowego?

Nie ma przepisu, który nakazywałby ubezpieczenie przy kredycie gotówkowym. Jest za to mechanizm cenowy: bank przedstawia dwie wersje oferty — z ubezpieczeniem i bez — i ta z polisą ma niższą marżę albo niższą prowizję. Formalnie decyzja należy do Ciebie, praktycznie różnica w racie potrafi przesądzić sprawę.

W mojej praktyce najczęstszy błąd wygląda tak: klient podpisuje wersję z ubezpieczeniem, bo rata jest o kilkadziesiąt złotych niższa, i nigdy nie sprawdza, co ta polisa właściwie obejmuje. Po dwóch latach okazuje się, że zakres to wyłącznie śmierć wskutek nieszczęśliwego wypadku, a on przez cały czas był przekonany, że ma ochronę na życie i zdrowie.

Druga rzecz do sprawdzenia: czy składka jest doliczana do kwoty kredytu. Jeśli tak, płacisz odsetki także od składki. Przy kredycie na 60 miesięcy to potrafi być realny koszt, którego nie widać w miesięcznej racie.

Polisa bankowa czy własna — co się bardziej opłaca?

Różnica, która robi największe wrażenie na klientach, dotyczy sumy. W polisie spłacającej kredyt świadczenie odpowiada temu, ile zostało do oddania — po czterech latach spłacania kredytu na 60 tysięcy do banku trafi może 20 tysięcy i na tym koniec. Rodzina nie dostaje nic ponad zamknięcie długu. We własnej umowie ochronnej suma jest ustalona na starcie i nie topnieje. W wariantach dostępnych na rynku śmierć naturalna to zwykle od 30 tys. zł w podstawowym zakresie do 150 tys. zł w najwyższym, a śmierć w nieszczęśliwym wypadku odpowiednio od 60 tys. do 300 tys. zł. Składka za taki zakres startuje od 44 zł miesięcznie.

Wcześniejsza spłata kredytu — musisz odzyskać część składki

To najczęściej przegapiany pieniądz w całej tej układance. Zgodnie z art. 49 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim, w razie spłaty całości kredytu przed terminem określonym w umowie całkowity koszt kredytu ulega obniżeniu o te koszty, które dotyczą okresu, o który skrócono czas obowiązywania umowy — i to nawet wtedy, gdy konsument poniósł je przed spłatą. Ustęp 2 rozciąga tę zasadę na spłatę częściową.

Całkowity koszt kredytu obejmuje także składkę ubezpieczeniową, jeśli była warunkiem uzyskania kredytu na danych warunkach. Wniosek jest prosty: spłacasz kredyt gotówkowy po dwóch latach zamiast po pięciu, a więc masz prawo do proporcjonalnego zwrotu również tej części składki, która przypadała na trzy niewykorzystane lata. Bank powinien to rozliczyć sam. Jeśli tego nie zrobi, składasz reklamację — i tu działa termin 30 dni z ustawy o reklamacjach i Rzeczniku Finansowym, a brak odpowiedzi w terminie oznacza, że reklamację uznaje się za rozpatrzoną zgodnie z Twoją wolą.

Konsolidacja — co się dzieje ze starymi polisami

Konsolidacja zamyka kilka zobowiązań i tworzy jedno nowe. Problem w tym, że polisy przypisane do spłaconych kredytów zwykle nie znikają automatycznie i nie rozliczają się same. Widziałem sytuacje, w których klient przez półtora roku płacił składki za ubezpieczenie kredytu, którego już nie miał.

Przy konsolidacji warto przejść trzy kroki po kolei. Po pierwsze, wypisać wszystkie polisy powiązane ze starymi kredytami i wypowiedzieć te, które straciły sens. Po drugie, zażądać rozliczenia niewykorzystanych składek za każdy kredyt spłacony przed terminem — z każdego z osobna. Po trzecie, dopiero potem decydować o ubezpieczeniu nowego, skonsolidowanego zobowiązania.

Warto też pamiętać o terminie z art. 819 § 1 Kodeksu cywilnego: roszczenia z umowy ubezpieczenia przedawniają się po trzech latach. Jeśli więc odkryjesz, że sprzed czterech lat należał Ci się zwrot, może być za późno.

Co się dzieje z długiem po śmierci kredytobiorcy?

Kredyt gotówkowy nie znika wraz ze śmiercią. Wchodzi do masy spadkowej i spadkobiercy odpowiadają za niego na zasadach przyjęcia spadku. Polisa bankowa zamyka wtedy saldo i to jej cała rola.

Własna polisa działa inaczej i to jest jej największa zaleta w tym kontekście. Zgodnie z art. 831 § 3 Kodeksu cywilnego suma ubezpieczenia przypadająca uposażonemu nie należy do spadku po ubezpieczonym. Pieniądze trafiają wprost do wskazanej osoby, poza postępowaniem spadkowym i poza zasięgiem wierzycieli spadkowych. Rodzina dostaje gotówkę od razu, a nie po zakończeniu sprawy w sądzie — i sama decyduje, czy spłacić kredyt, czy najpierw utrzymać domowy budżet.

Do tego dochodzi kwestia podatku: świadczenia z ubezpieczeń osobowych i majątkowych są wolne od podatku dochodowego na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 4 ustawy o PIT.

Przeczytaj również

• Ubezpieczenie na życie a kredyt hipoteczny
• Polisa na życie a długi i spadek